Czy wystarczy nam prądu?

Im wyższa temperatura, tym więcej energii zużywają klimatyzatory i urządzenia chłodnicze. Jednocześnie gorąco ogranicza możliwości przesyłowe przewodów, zwiększa ryzyko awarii transformatorów i może utrudniać pracę elektrowni chłodzonych wodą.

Polskie Sieci Elektroenergetyczne prognozują, że do 2040 r. zużycie energii wzrośnie z około 170 do 260 TWh rocznie. Dodatkowe 90 TWh to mniej więcej tyle, ile produkuje cały polski system elektroenergetyczny przez pół roku, lub — innymi słowy — odpowiada mniej więcej rocznej produkcji czterech elektrowni takich jak Elektrownia Bełchatów, a to największa w Polsce elektrownia opalana węglem brunatnym. W niedalekiej przyszłości zapotrzebowanie na moc może latem sięgnąć 35 GW. Obecnie podczas największych upałów dochodzi ono do 24–25 GW, a nawet rekord zimowy jest niższy i wynosi 29,3 GW.

Najtrudniejszy jest wieczór, gdy produkcja z fotowoltaiki gwałtownie spada, a zapotrzebowanie na chłodzenie pozostaje wysokie. Pełnoskalowy blackout jest mało prawdopodobny, ale realne są lokalne przeciążenia sieci niskiego i średniego napięcia.

Czy polska kolej i drogi są odporne na słońce?

PKP Intercity uruchamia codziennie około 560 pociągów. Klimatyzację ma 86 proc. z 1650 wagonów. To oznacza, że tysiące podróżujących blisko 200 wagonami muszą jechać w skwarze. Problemem pozostają awarie i wiek części taboru.

W dodatku z powodu gorąca jazda może trwać zdecydowanie dłużej. Przy temperaturze powietrza zbliżonej do 40 st. C szyny mogą rozgrzewać się do 70 st. C. Ryzyko deformacji torów wymusza ograniczenia prędkości. Podczas niedawnych upałów na Słowacji składy zwalniały nawet do 40 km na godz.

Podczas rekordowych upałów pod koniec czerwca ruch kolejowy w Polsce został poważnie zakłócony. Pociąg z Łodzi Fabrycznej do Helu miał około 200 minut opóźnienia, skład z Warszawy do Krakowa ponad 220 minut, a pociąg do Jeleniej Góry został odwołany. Jako powody wymieniano „trudne warunki atmosferyczne" i „brak zasilania sieci trakcyjnej".

Lepiej zatem jechać samochodem? To zależy od drogi. Przy 30 st. C asfalt może nagrzać się do 60 st. C, a podczas ekstremalnych upałów nawet do ponad 70 st. C. Tradycyjne nawierzchnie zaczynają wtedy mięknąć. W Polsce ryzyko to dotyczy głównie starszych dróg krajowych, powiatowych i gminnych. Nowoczesne asfalty modyfikowane są bardziej odporne, a mieszanki HiMA zachowują właściwości nawet powyżej 80 st. C.

Z kolei na drogach betonowych może dojść do zjawiska blow-up, czyli wypiętrzenia rozgrzanych płyt. GDDKiA podkreśla jednak, że uszkodzenia podczas ostatnich fal upałów miały charakter incydentalny.

Czy służba zdrowia jest gotowa na upały?

Liczba zgonów wzrasta podczas fal upałów. W aktach zgonu nie pojawia się oczywiście słowo „upał". Wpływ wysokich temperatur na śmiertelność ocenia się na podstawie tzw. nadumieralności, czyli porównania liczby zgonów podczas fali gorąca ze średnią dla tego samego okresu w poprzednich latach.

Według Światowej Organizacji Zdrowia latem 2022 r. w Europie odnotowano 61 tys. 672 zgony związane z upałami. Śmiertelność osób po 65. roku życia związana z gorącem wzrosła między początkiem XXI w. a 2021 r. o około 85 proc.

Szpitale nie zawsze są gotowe na ekstremalne temperatury. Przepisy nie wymagają klimatyzowania całych placówek. Obowiązek dotyczy oddziałów anestezjologii i intensywnej terapii, a większość nowych bloków operacyjnych jest już chłodzona.